آنکارا/ خبرگزاری آنادولو

هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در گفت‌وگوی زنده با شبکه «سی‌ان‌ان ترک»، با اشاره به احتمال حمله به ایران و بحث تغییر حکومت در این کشور، گفت: چنین حوزه بحرانی وجود دارد، اما این بحران به تغییر نظام منجر نمی‌شود؛ حتی اگر جنگی هم رخ دهد. نمی‌خواهم سناریوهای مختلفی را درباره ایران مطرح کنم، اما با حمله هوایی یا روش‌های مشابه، نظام تغییر نمی‌کند. این یک خیال باطل است.

وی با تأکید بر اینکه منطقه توان تحمل یک جنگ جدید را ندارد، اظهار داشت: «بروز یک جنگ تازه در منطقه، فشاری است که منطقه قادر به تحمل آن نیست. رئیس‌جمهور ما نیز در این زمینه نهایت حساسیت را دارد و ما از تمام ظرفیت‌ها برای جلوگیری از وقوع جنگ احتمالی استفاده می‌کنیم.»

فیدان با یادآوری دیدار غیرمستقیم هیئت‌های آمریکا و ایران دو روز پیش در عمان با میانجی‌گری این کشور، گفت که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، او را در جریان جزئیات مذاکرات قرار داده و ترکیه همچنین با طرف آمریکایی نیز در تماس بوده است.

وی با بیان اینکه کاهش تنش موضوعی نیست که به‌سرعت به نتیجه برسد، افزود: با این حال، اینکه طرف‌ها اراده خود را برای ادامه مذاکرات نشان داده‌اند، اهمیت دارد. تصمیم برای گفت‌وگو در دیدارهای استانبول امکان‌پذیر شد و ایجاد فضای مثبت در این روند، برای آنکارا اهمیت ویژه‌ای دارد.

فیدان با اشاره به اینکه فراخوان ترکیه برای «یافتن راه‌حل‌های خلاقانه‌تر» با بازتاب مثبت روبه‌رو شده است، گفت: پیام اصلی آنکارا، دوری از فضای تهدید و فاصله گرفتن از سناریوی جنگ بوده است.

وی تأکید کرد: «در شرایط کنونی، دست‌کم نشانه‌ای از تهدید فوری و ناگهانی جنگ دیده نمی‌شود و می‌توان گفت که درِ مذاکرات تا حدی گشوده شده است.»

وزیر امور خارجه ترکیه با یادآوری دیدارش در 30 ژانویه با عباس عراقچی در استانبول و همچنین تماس‌ها با مقام‌های آمریکایی، تصمیم برای آغاز روند مذاکرات و تمرکز اولیه بر پرونده هسته‌ای را تصمیمی مهم و تعیین‌کننده توصیف کرد.

فیدان تصریح کرد که طرح هم‌زمان چند مطالبه به‌صورت «یا همه را بپذیر یا همه را کنار بگذار» رویکردی واقع‌بینانه نیست و این موضوع را به‌صراحت به مقام‌های آمریکایی نیز منتقل کرده‌اند.

وی با تأکید بر اینکه مسئله هسته‌ای مهم‌ترین و اولویت‌دارترین موضوع است، گفت ایران آمادگی دارد درباره وضعیت فعلی غنی‌سازی اورانیوم و سرنوشت اورانیوم غنی‌شده پیشین گفت‌وگو کند.

فیدان افزود: «اگر در این حوزه به یک راه‌حل دست یابیم، آنگاه می‌توان سایر موضوعات را نیز در چارچوبی مناسب روی میز مذاکره قرار داد».

وزیر امور خارجه ترکیه خاطرنشان کرد که پرونده هسته‌ای مستقیماً با امنیت ملی ایالات متحده و امنیت جهانی مرتبط است، اما موضوعاتی نظیر موشک‌های بالستیک و نیروهای نیابتی، ارتباط مستقیمی با امنیت آمریکا ندارند و بیشتر به امنیت اسرائیل و ثبات منطقه‌ای مربوط می‌شوند.

وی تأکید کرد: این مسائل، بیش از هر چیز دغدغه کشورهای منطقه است. در صورت دستیابی به توافقی هسته‌ای که رضایت هر دو طرف را تأمین کند، ترکیه معتقد است فضای اعتماد متقابلی شکل خواهد گرفت که در آن، حل‌وفصل سایر اختلاف‌ها نیز آسان‌تر خواهد شد.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا طرف‌ها با هدف خرید زمان در برابر یک حمله احتمالی وارد مذاکرات شده‌اند یا واقعاً اراده‌ای صادقانه برای گفت‌وگو دارند، فیدان گفت: «هر دو. این موضوع غافلگیرکننده نیست؛ این قاعده استراتژی است».

وی افزود: «در چنین فضاهای خصمانه‌ای، وقتی مذاکرات آغاز می‌شود، هم‌زمان آمادگی برای سناریوهای دیگر نیز ادامه پیدا می‌کند و هر دو طرف این وضعیت را مدیریت می‌کنند».

فیدان با اشاره به رویکرد واشنگتن برای نمایش آشکارتر ابزار فشار، گفت اعزام ناوگان دریایی و هواپیماهای بمب‌افکن به منطقه و جابه‌جایی نیروهای راهبردی آمریکا، در کنار اعلام تهران مبنی بر افزایش شمار موشک‌ها، نشان می‌دهد که هرگونه حمله احتمالی می‌تواند برای همه طرف‌ها هزینه‌زا و پیچیده باشد.

وی این وضعیت را بخشی از ماهیت چنین بحران‌های حساسی دانست که در آن، نمایش قدرت و آمادگی نظامی همواره در کنار دیپلماسی جریان دارد.

وزیر امور خارجه ترکیه با یادآوری حمله‌ای که در جریان مذاکرات ماه ژوئن رخ داد، گفت: «در آن مقطع، از مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا تماس تلفنی دریافت کردیم که گفت به ایرانی‌ها بگویید در چند ساعت آینده هر چیزی ممکن است اتفاق بیفتد.»

فیدان افزود: عباس عراقچی پس از شنیدن این پیام تأکید کرده بود که مذاکرات ادامه دارد و در نهایت نیز مشخص شد حمله از سوی اسرائیل انجام شده است.

وی تأکید کرد وظیفه اصلی ترکیه، اتخاذ رویکردی بازدارنده برای جلوگیری از کشیده شدن منطقه به بحرانی بزرگ‌تر است و گفت: «در این مسیر، تمام توان خود را به کار گرفته‌ایم.»

گفت‌وگوهای عمان و موضع ترکیه

فیدان با اشاره به اینکه ایران دارای سازوکار داخلی مشخصی برای تصمیم‌گیری است، گفت انتخاب عمان به‌عنوان محل مذاکرات و شیوه برگزاری آن، تصمیمی از پیش اتخاذشده و بخشی از یک روند جاری بوده است.

وی افزود اگرچه پیشنهاد گفت‌وگوی مستقیم و رودررو را به دو طرف ارائه کرده، اما تأکید دارد که باید به سازوکارهای تصمیم‌گیری طرف‌ها احترام گذاشت.

وزیر امور خارجه ترکیه با بیان اینکه ایران مخالفتی اصولی با برگزاری مذاکرات در ترکیه ندارد، گفت: «ایران در شرایطی نیست که بخواهد چنین محاسباتی انجام دهد. با چالش‌های بسیار بزرگ‌تری روبه‌روست و اکنون درگیر مسئله‌ای است که برایش جنبه وجودی دارد.»

فیدان تأکید کرد که ترکیه خواهان دستیابی به نتیجه‌ای مثبت از گفت‌وگوهای عمان است و در این مسیر، علاوه بر تماس‌های مستمر با دو طرف، با کشورهای قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و مصر نیز رایزنی‌های فشرده‌ای انجام داده است.

وی با اشاره به تجربه همکاری‌های منطقه‌ای در موضوع فلسطین گفت: «در مسئله فلسطین، یک مبارزه دیپلماتیک گسترده و جدی انجام دادیم. به‌جای آنکه هر کشور به‌تنهایی عمل کند، همان روحیه همبستگی را می‌توان درباره پرونده ایران نیز به کار گرفت؛ یک پلتفرم مشترک ایجاد کنیم، به اجماع برسیم و صدایی واحد هم به آمریکایی‌ها و هم به ایرانی‌ها منتقل کنیم.»

فیدان افزود مقام‌های آمریکایی نیز از این نوع ابتکارهای منطقه‌ای استقبال کرده‌اند و به گفته او، واشنگتن تجربه این همکاری را در موضوع غزه مثبت ارزیابی کرده است.

وزیر امور خارجه ترکیه با تأکید بر اهمیت شکل‌گیری حس «مالکیت منطقه‌ای»، گفت این رویکرد به تقویت فرهنگ همکاری میان کشورهای منطقه کمک می‌کند؛ امری که سال‌ها در منطقه وجود نداشت، اما در سال‌های اخیر با ابتکارهای ترکیه و رویکرد سازنده کشورهای منطقه تقویت شده است.

وی خاطرنشان کرد که منطقه به پلتفرم‌های نهادمند همکاری سیاسی، نظامی و اقتصادی نیاز دارد و گفت: «بزرگ‌ترین نیاز منطقه این است که کشورهای آن بتوانند به یکدیگر اعتماد کنند. در غیر این صورت، کشورها ناگزیر به قدرت‌های مسلط خارجی متوسل می‌شوند».

فیدان با اشاره به مطرح شدن پیشنهادهای پیشرفته در زمینه همکاری منطقه‌ای، ابراز امیدواری کرد که در آینده نزدیک، تحولات مهمی رخ دهد که به شکل قابل توجهی به ثبات منطقه کمک کند.